NETFLIX ORİJİNAL DİZİSİ
Bugün çok bilinmese de
rapçiler yokken hip-hop sadece beat'lerden oluşuyordu.
Başlarda hip-hop dediğimiz şey;
en iyi ve en popüler funk, soul, caz, rock ve disko tınılarının
koleksiyonundan ibaretti.
Ortada MC de yoktu.
Uzun yıllar yapımcılar, yalnız tipler olarak görüldü;
Anlaşılması zor ekipman ve plak yığınlarıyla
bodrumda inzivaya çekilmiş münzevi dahiler.
Ama teknik ve teknoloji geliştikçe ve coğrafi engeller kayboldukça
yeni bir yapımcı tipi ortaya çıktı.
Bu tipler beat'leri olduğu kadar kalabalığı da coşturmaya ve
MC'ler kadar ünlü olmaya kararlıydı.
SÜPER YAPIMCILAR
Hip-hop'ın süper yapımcılarından konuşuyorsak
türün en tanınmayan yapımcılarından biriyle başlayalım.
Bu yapımcının etkisi o kadar büyüktü ki
en popüler süper yapımcıların tamamına ilham verdi.
Tüm bunlardan önce
hem hip-hop hem de R&B'yi birleştirerek bir yıldız oldu.
Bu tarz new jack swing'di.
Bu yapımcı Harlem'den Teddy Riley'di.
Harlem'de 129. sokakta bulunan
St. Nicholas toplu konutlarında büyüdüm. Birinci kattaki evimizde müzik yaptım.
YAPIMCI
Sadece beat yapıyordum.
Harlem World denen bir kulübe giderdik.
Orada Crash Crew, Disco Four Plus One More,
Busy Bee, Lovebug Starski'yi dinledim.
14, 15 yaşlarındayken
bir grup rapçi için albüm yaptım:
Spoonie Gee, Kool Moe Dee, Big Daddy Kane.
Evime geldiklerinde onlara beat yapardım.
İkimiz de aynı toplu konuttandık.
Teddy'nin müziği...
Yani, öyle hoparlörleri vardı ki sesi en az...
RAPÇİ
...beşinci kattan duyardın.
Evine her girdiğinde o bir şey üzerinde çalışıyor olurdu. O hep çalışırdı.
Stüdyo oturma odasına yapılmıştı.
Banyo, kayıt odasıydı.
Kim olursan ol, o vokalleri yapacaksan banyoya girerdin.
Teddy ile Uptown Records'ta tanıştım. Zaten hip-hop yapıyordu.
Müzik işini biliyordu. O kadar.
ŞARKICI
Yani onun için türün ne olduğu fark etmezdi.
İnsanları dans pistinde tutmalısın.
Benim olayım buydu.
R&B, füzyon, pop, caz.
Hepsi bir arada new jack swing'i oluşturdu.
Bir müzik tarzı yarattı.
Teddy Riley böyle etkiliydi işte.
New Jack Swing önemliydi çünkü hip-hop ve R&B'yi birleştirdi.
YAPIMCI
Korno ve davul loop sample'ları yapardı.
Ayrıca her rapçi buna dahil olabilirdi.
YAPIMCI: TEDDY RILEY
New jack swing enerjikti.
Çaldığı anda size sanki eğlenmenizi emrederdi,
"Her şeyi unut ve keyfine bak."
Teddy daha fazla tanınmaya ve büyük işler yapmaya başladı.
Teddy işine daha fazla odaklanmak istiyordu
ancak bu, Harlem'de giderek daha zor hâle geliyordu.
Virginia Beach'e taşındın. Neden taşındın ve niye Virginia Beach?
Virginia Beach'e taşındım
çünkü kardeşim Brandon'ı kaybettim.
Harlem'de öldürüldü. O telefon geldiğinde...
...aklımdaki tek şey... Ben bir şey aklıma geldi mi
hemen yaparım. Aklıma da
hemen taşınmak fikri geldi.
Teddy Riley bu kadar başarılı ve nüfuzluyken
Harlem'i Virginia Beach'in hiç olmayacak bir yeri için terk etti.
O zamanlar bu herkesi şaşırttı.
Bunun hip-hop'ı sonsuza dek değiştirip
listeleri yıllar sonra bile etkileyecek
bir olaylar zinciri başlattığını kimse görmedi.
Virginia, Washington'ın tam altında ve Kuzey Carolina'nın tam üstünde.
Yani, her şeyden biraz var. Bir buluşma noktası gibi.
RAPÇİ
Güney müziği vardı.
Baltimore club müziği de vardı.
Miami'den bas müziği de.
Hip-hop yoktu.
RAPÇİ
Gittiğiniz partilerde DJ'ler olurdu.
Partilerde sadece dans ederdin. MC'lik yapan yoktu.
Yani "Bir albüm yapayım da patlama yapsın" diye düşünmezdin.
Bunlar TV'de olurdu.
İçimizde bir cevher olduğunu biliyorduk. ama geliştirmeyi bilmiyorduk.
Teddy Riley, Virginia'da dükkan açtığında
birçok insana büyük fırsatlar yarattı.
Bir Lamborghini gördüğünüzde şöyle diyaloglar geçerdi,
"-Teddy'nin arabasını gördün mü? -O kim ya?
Teddy Riley işte. Burada stüdyosu var."
Stüdyosunun önünden geçtiğinde...
..."İşte stüdyosu." derdin.
Eskiden önünde durup
stüdyoya girip çıkanları izlerdik.
"Bir gün ben de oraya girip
Teddy'yle çalışacağım." derdim.
Çünkü o efsaneydi.
Müzik camiası kurmak istiyordum ama sadece Jimmy Buffett vardı.
Burada bir şeyler yapabileceğimi düşündüm.
Ona dedim ki, "Hadi yetenek yarışması yapalım ve yeni yetenekler bulalım."
Aranızdan kimlerin yeteneği var?
TEDDY RILEY YETENEK YARIŞMASI
Luther Vandross söyleyen çoğu şarkıcı,
onun Apollo'da yaptığı gibi tiz seslere çıkarsa
yarışmayı kazanırdı.
Bunu istemedim. Luther Vandross seçmeyecektik.
Bu yarışma tiz seslerle kazanılmayacaktı.
Yetenekle kazanılacaktı. Gizli yetenek.
Bir sonraki yarışmacımız geliyor.
Alkışlar The Neptunes'ten Pharrell ve Chad'e.
Ben de jüri üyelerine yazdım,
"Şuradaki adamları seçin.
The Neptunes'ü.
Kazanan onlar."
Pharrell Williams'la okulumuzda
yetenek ve beceri programı açtık.
Ben saksafon çalıyordum. Pop müzikte çok fazla tenör saksafon vardı.
MTV'de şöyle bir adam görürdün.
Ben o adam olmak istiyordum.
Pharrell Williams bateri çalıyordu.
Pharrell, bir gün trampet grubuyla "Bonita Applebum" çalmıştı.
Ailemin evine bir stüdyo kurmam gerekti.
Bir SK-1 ve dört kanallı kaydedicim vardı.
Beat yapmaya böyle başladım.
Pharrell de doğa ve bilim kurgu hakkında rap yapıyordu.
Yetenek yarışmasında dört şarkı çaldık.
Yarışmayı kazandılar.
Ödülleri de Teddy ile şarkı kaydı yapmaktı.
Ödülleri bu olsa da gerçekleşmedi.
Teddy meşgul bir adamdı.
Bir sürü şirin kız, bir sürü hızlı araba.
Ona sürekli, "Bu çocuklarla bir şey yapmalısın." dedim.
Teddy sözümü dinledi ve onlarla sözleşme imzaladı.
Teddy akıl hocamızdı.
Onu izlemek bile inanılmazdı. Mühendis olduğundan davulları katmanlardı.
Oradaki sanatçılarla müzik yapma şansımız oldu.
Wreckx-N-Effect için şarkı yazma şansımız oldu.
Stüdyoya girip müzik üzerinde çalışmayı
ve beat yapmayı biliyorlardı.
Pratik yaparak gelişiyorlardı.
Pharrell rap sözlerimi yazardı.
Pharrell şöyle dedi, "Bir şeyleri birleştirebilirim istersen."
Ben de "Elbette, olur." dedim.
"Rump Shaker" böyle çıktı.
Sonra dedi ki, "Biraz şöyle yapacağız."
"Rump Shaker" hit oldu.
Şarkı çok hızlıydı
ta ki saksafona kadar.
Rap parçasıydı.
Bunu Pharrell'in yaptığını bilmiyordum. İki yıl önce öğrendim.
Liseden yeni çıkmış bir çocuk 1992 yazının hit parçasını yazıyor.
GAZETECİ
Evet, çok havalıydı.
Bizim için itici güç oldu. Pharrell söz yazarı ve yapımcı olarak...
Buradan devam etmek istedik.
Pharrell ve Chad, Teddy ile yollarını ayırmaya karar verdi.
Bilinmeyen toprakları keşfetmeye hazırdılar.
Zamanlarının ötesindeydiler.
Bu yüzden Teddy Riley'nin,
1992 yılında onlarla ne yapacağını bilememesini anlıyorum.
Onlar çoktan 2012'deydi çünkü.
Pharrell bir gün beni çağırdı.
Birlikte çalıştıkları parçayı çalıyordu.
"Bu uzay aracı bir harika.
Lazer tabancam yanımda mutlaka."
Hayretler içinde izlediğimi hatırlıyorum.
"Bu Neptün bokuna gerçekten inanıyorlar."
RAPÇİ
Yapım tarzımız 70'lerden çok etkilenmişti.
Sample düzenliyorduk veya baştan sample yapıyorduk.
Farklı olmak istiyorduk.
Dinleyenlerin kafasını kıyak yapmak istiyorduk.
Sadece müzikle. Galaksiler arası yolculuğa çıkarmak istiyorduk.
YAPIMCI: THE NEPTUNES
Bu şarkı kulüpte çalındığında
sanki patlama oluyordu.
Çok fütüristikti.
Çok canlı, garip ve tuhaf...
GAZETECİ/TV VE FİLM YAPIMCISI
...yepyeni bir şeydi.
O zamanlar New York'taki herkes şöyle diyordu,
"Bu beat'leri
Virginia'dan iki tuhaf herif yapmış."
"Virginia Beach mi, nasıl yani?" diye düşünmüştüm.
"Superthug" Pharrell ve Chad'in tanınmasını sağladı.
O kayıt herkesin aklını başından aldı.
Herkes bunu kimin yaptığını soruyordu. Sonrasında kapılarını çalan çok oldu.
Ludacris'le "Southern Hospitality",
Mystikal'la "Shake That Ass",
Jay-Z'yle "I Just Wanna Love U".
Herkese müzik yapıyorlardı.
O dönemde ne kadar başarılı olduklarını düşünün.
Virginia Beach'ten iki adamın ülke çapında üne kavuşması
her şeyi değiştirdi.
Mesela "Grindin", Virginia eyaletinin hit şarkılarından biridir.
YAPIMCI: THE NEPTUNES
Virginia'nın hâlâ bilinmeyen bir tarafı vardı.
Şehrin iç kısımları çok zorlu ve sertti.
The Neptunes bu sert kesimler için bir yanıtla çıkagelmişti.
Dedikodulara göre bunu Jay-Z istemiş
ama Pharrell veremeyeceğini söylemiş.
The Clipse, New York hip-hop'ı yapmıyordu.
Sokakta yaşayanlar için sert sokak müziği yapıyordu.
"Grindin" piyasadaki en sert şarkıydı. O kadar.
"Grindin"in klibinde oynama fırsatı yakaladım.
Bir anlamda meşaleyi devrettim.
Ben New Jack Swing'i, onlar The Neptunes tarzını getirdi.
The Neptunes zaten ortalığı yakıyordu.
Ama bize asıl öğrettiği tüm türleri içinde barından
bir tarz yapılabileceğiydi.
Benim için ilk süper yapımcılar the Neptunes'tür
çünkü hip-hop yaparak işe başladılar.
Her türlü sanatçıyla ve her türden müzikle çalıştılar.
Buna rağmen stüdyoya girdiklerinde kendi Neptunes tarzlarına devam ettiler.
Bence bu, hip-hop'un nihayet kabul edildiğini gösterdi.
Sadece Britney Spears'la çalışmıyorsun veya Justin Timberlake ile.
Bu projelerde çalışması içim en iyi yapımcıları getiriyorlar.
Onlar tam hip-hop istiyordu.
Bence bu yüzden Justin ve Britney'e bu tarz oturdu.
Hip-hop'u seyreltmeye çalışıp "Böyle olsun." demediler.
Bir noktada,
radyoda çalınan şarkıların yaklaşık %60'ı
onların elinden çıkmış oldu.
Yani dinlediğin 20 şarkının
12'sinin yapımcılığını The Neptunes yapmış oluyordu.
Acayip bir şey!
Yani, müziğin yüzünü değiştirdiler. Bunu yapan pek kişi yoktur.
Süper yapımcının ayırıcı özelliği kendine özgü bir tarzı olmasıdır.
Listeleri alt üst ederken bile Neptunes beat'i hiç değişmedi.
Pop müziğe geçmediler,
pop'un hip-hop'a geçmesini sağladılar.
Bu büyük bir olaydı.
Ama Virginia'da pop'u değiştirecek şekilde hip-hop yapan tek kişi onlar değildi.
Pharrell, yetenekli arkadaşlarını da kendi yolunu izlemeye teşvik etti.
-Çok teşekkürler. -Ben teşekkür ederim.
YAPIMCI/RAPÇİ
İlk beat'ini yaptığın zamanlardan başlamak istiyorum.
İlk beat'imde
tek kullandığım ekipman ağzımdı. Yani beatbox yapıyordum.
Pharrell ile birlikte büyüdük. Onun ailesi benim ailem gibiydi.
Pharrell ağabeyimiz gibiydi.
O hep farklıydı.
Bilirsin, hep vizyonu vardı.
Bir kısmına dahil olduğum için şanslıydım.
Tim ve mahalleden Larry ile bir grup kurmuştuk,
SBI, Surrounded By Idiots.
Adı ben buldum.
Pharrell bir süre gruba katıldı.
"Magnum the Verb Lord, opening the door."
Ama sonra Pharrell,
kendine farklı bir yol çizdi.
Benim gibi o da tarzıyla dünyayı ileriye taşımayı amaçlıyordu.
O sırada Missy, Fayze adlı harika bir gruptaydı.
Şarkıları "First Move" radyoda çalıyordu. Tim'e, onlarla tanışmalıyız, dedim.
Bir hafta sonra bir arkadaşım arayıp şöyle dedi,
"Fayze denen kızlarla çalışıyorum."
"Ne?" dedim.
"Tim diye biriyle çalışıyorum. Tanışmalısınız. Çok iyidir." dedim.
Virginia Beach'e gittik.
Missy'nin Tim'le konuşması yetti.
O gün bugündür birlikte çalışıyorlar.
Missy'le tanışmanı anlatsana.
Müzik açısından kimyanız tutuyordu.
Bu hemen mi oldu?
Kimyayı belirleyemez veya anlatamazsın.
Bunu hissedip kendin görürsün.
Müzik her zaman müziği hisseder. Ben müziğim.
Müzik ruh eşini hisseder.
O da benim ruh eşimdi.
Missy'le Tim, Batman ve Robin gibiydi.
Tim yapımcılığını, Missy ise söz yazarlığını yapardı.
Sürekli böyleydiler. Bu onlar için keyifliydi.
Tim stüdyodan çıkmak istemezdi. Missy de... İkisi de çıkmazdı.
Timbaland ile Virginia'yı tanıtmaya çalışıyorduk.
Müziği başka bir seviyeye çıkarmaya çalışıyoruz.
Her işimizi fütüristik yapmaya çalışıyoruz.
Yapımcı olarak kendimi farklı görürdüm.
Ezgilere âşıktım.
Sesin frekansına ve onu fütüristik hâle getirmeye bayılırdım.
O zamanlar müziğim
henüz dünyaya sunulmaya hazır değildi.
Çünkü ben Virginia'dan önemsiz biriydim.
Bilgim ve sermayem yoktu.
Missy bana savaşmayı öğretti ve yeteneğimden asla vazgeçmedi.
Kendime inanmamı ve
ne kadar iyi olduğumu söyleyen oydu.
Teddy Riley'nin etkisi büyüktü.
Eğer müzik yemekse
malzemelerden lezzetli bir şey yarattı.
Onu görünce, keşke benim tarzım da böyle olsa, derdim.
Onun tarzını yakalamaya çalışırken de
kendi tarzımı yarattım.
YAPIMCI: TIMBALAND
"Pony"yi ilk duyduğumda kafayı çizdim.
"Pony" çok acayipti.
Gerçekten acayip.
Hiç yapılmamış bir şeydi.
Kesintili davullar, beatbox bas dizilimi ve çizgi filmden çıkmış tınılarla
"Pony" Timbaland'in dünyaya gösterdiği ilk müzik paletiydi.
Tim ve Missy'nin eşsiz kimyası da kendini göstermek üzereydi.
Bu da Tim.
Müziğin arkasındaki adam.
Çok sessiz ve çok utangaç biri.
Aynı bir katil gibi.
Supa Dupa Fly'ı yaparken
yaptıklarınızın sektörü bu kadar etkileyeceğini biliyor muydunuz?
İyi hissettirmesi gerektiğini biliyorduk. Gençtik.
İnsanları dans ettirmek istiyorduk. Missy dansçıydı. Dans etmeyi severdi.
Sadece doğru tarzı bulmalıydık.
Missy bana yüzlerce beat yaptırır sonra daha iyisini isterdi.
Müziğin nasıl olması gerektiğini ve ne istediğini biliyordu.
Vizyonu vardı.
Hep ileriye bakmamı sağlardı,
"Elimizden gelen bu mu? Yoksa daha fazlası var mı?"
YAPIMCI: TIMBALAND
Tim, Missy'ye kendisi olabileceği güvenli bir alan yarattı.
Missy, bunu ortaya koymasına yardımcı olan bir ortak bulmuştu.
MENAJER
Tim de Missy gibi kuralları önemsemiyordu.
Radyo dinlememekten, dış etkenlere maruz kalmamaktan ve
kendi tarzlarını bulmak için içe kapanmaktan bahsederlerdi.
Bunun sonucunda Supa Dupa Fly çıktı.
Missy herkese "Yok artık..." dedirten biriydi.
Hem çok iyi bir MC'ydi hem de kendine has biriydi.
Görünümüyle ilgili akılıca kararlar aldı.
YAZAR
"R&B divası gibi görünmeyeceğim.
Aslında bana siyah bir çöp torbası giydirin.
Uzay yaratığı gibi görünebilmem için torbayı şişirin. Buna herkes bayılır."
Eşi benzeri yok.
Bence Missy Elliott gibi enerji veren
veya onun gibi işler yapan biri hiç çıkmadı.
Ne dün ne de bugün.
Missy ve Tim'in sadece süper yapımcı olduğunu söylemek hafif kalır.
Sadece yapımcılık tarzları bile zamanlarının ötesinde.
Sanki...
...Marty ve Doktor'la bir uzak mekiğine binmişler de...
...başka bir dünyadan yapımcılığı öğrenmişler gibi.
Belki bunun nedeni Virginia'dır.
Virgina'dan çıkan yaratıcılık ve
yeni bir müzik tarzıydı.
Bugünkü ritmin doğuşuydu.
Hip-hop'ın en büyük özelliklerinden biri
kural tanımaması olabilir.
Her tarz kabul görür.
Tüm sınırlar aşılabilir.
İnsanları dans ettirip rap yapabildiğin sürece sorun yok.
Missy, Timbaland ve The Neptunes bunun için çok çalışıp
bildikleri her şeyi unutarak hip-hop, pop ve R&B'yi değiştirdi.
Bazen hip-hop'ta tam tersi de geçerlidir.
Geçmişi saplantılı şekilde inceleyip geleceği şekillendirebilirsiniz.
Geçmişin ne kadar uzak ve farklı olduğu önemli değil.
80'lerin başında Detroit, dünyanın tekno başkentiydi.
RAPÇİ
Biz Juan Atkins, Cybotron ve Clear ile büyüdük.
Yani o tarz bize aitti!
Siktiğimin teknosu her yerdeydi. Anlıyor musun?
Detroit'te hip-hop, tekno ile doğru orantıda gelişti.
Aynı zamanda New York'ta hip-hop ve punk ile gelişti.
Aynı mekânlar, aynı partiler, hatta.
İnanılmaz bir müzik karışımıydı.
Hiçbir sınır yoktu.
Sonuç olarak bu, müziğe bakış açımızı şekillendirdi.
YAPIMCI
Demek istediğim...
..."Ne türü, funky gibi mi?"
Dilla tüm bu fikirleri birleştirdi.
Tekno'yu, Tony Allen'ı dahil etti.
Biraz da Clyde Stubblefield'ı.
Tam Detroit tarzı.
Tekno, Detroit'tan çıkan bir tür. Aynı Dilla gibi.
Detroit hem geleneksel hem de çağdaş siyah müziğin merkezi olduğundan
müzik meraklıları için mükemmel bir eğitim yeriydi.
Bu yönden bakınca
iş etiği yüksek bir müzikseverin
siyah müziğin esaslarını makine uzmanlığıyla yaymak için
Detroit'ten çıkması gayet mantıklı.
Dilla'yla ilk tanıştığın zamanları anlatır mısın?
Dilla küçükken bile...
RAPÇİ
...diğer çocuklardan farklıydı.
Mesela sırt çantası yerine evrak çantası kullanırdı.
- Peki. - Anlıyor musun?
Çok zeki ve çok yetenekliydi.
Plak almaya gittiğinde
adını bile duymadığım plaklarla gelirdi.
Yaptığım müzik kalpten geliyor.
Hislerimi paylaşmak istiyorum. O enerjiyi hissetmelerini istiyorum.
Dilla'nın acayip beat'leri olduğunu duymuştum. Tanışınca evine gittim.
RAPÇİ
Ufak davul makinesiyle acayip beat'ler yapıyordu.
Böylece Slum Village'ı kurduk.
Conant Gardens'da büyüdük.
Tesadüfen Amp Fiddler denen birini bulduk.
O da Conant Gardens'da yaşıyordu, ki bu daha da acayipti.
Evine gelmemize izin veren bu adamı nasıl bulmuştuk?
Tanımadığı çocukları...
...evine alıp kayıt yaptı.
Parliament/Funkadelic müzisyeniydim.
Evimin altında stüdyom vardı.
Bu çocuklar evime gelip müzik konusunda yardımcı olup olamayacağımı sordu.
Ne yapmak istediklerini sordum.
"Yetenekliyseniz yardımcı olmaya hazırım.
MÜZİSYEN
Yoksa zamanımı boşa harcamayın."
Dilla'yı ilk o zaman dinledim.
Dinledikten sonra onunla ilgili ne düşündün?
Ses kalitesi korkunçtu
ama yeteneği ve kulağı...
İnanılmazdı. Ne istediğini zaten biliyordu.
Sadece ekipman lazımdı.
Dilla'ya MPC'yi gösterip kullanmayı öğrettim.
Bununla yapabileceklerinin sınırı olmadığını söyledim.
Tek sınır hayal gücüydü.
Her şeyi o lanet makineyle yaptı.
Bunu yaklaşık 30 dakikada bir bodrumda yaptık.
Sınırları hep zorlardı.
Davulların ritmi biraz bozulurdu.
Ama olsun, aynı zamanda funky hâline geliyordu.
Özensiz olmadığı sürece yeterliydi.
-Her şeyi mükemmel yapabileceğin... -Öyle, her şeyi kuantalayabilirsin!
Kuantalama, davul makinesine yardımcı olur.
Beat'i düzenler.
Müzisyen ve gerçek kişiler çaldığında zamanlamalar kayar.
YAPIMCI
Minik kusurlar, nüanslar ve ifadeler oluşur.
Bunları hiçbir şeyle kuantalayamazsın.
J Dilla'nın yapımcılığından öğrendiğim ilk şey,
kuantalamaya güvenemeyeceğimdi.
İçgüdülerimi kullanmalı ve standartlara bağlı kalmamalıydım.
O zamanlar hip-hop'ta
bununla geri kalan her şey arasında büyük fark vardı.
Kafasının içinde
Tanrı'nın sadece ona verdiği bir ritim vardı.
Bana reggae gibi gelmişti çünkü beat'in ardından geliyordu.
İnsanları bu harekete geçirdi.
Yeraltında herkes "Oha, çok iyi." diyordu.
"İşte bu!" deyin.
Aynen öyle.
Lollapalooza turnesindeydim.
Funkadelic de oradaydı.
Amp Fiddler da klavyedeydi.
Bana dedi ki, "Tanıştığımıza çok sevindim. Aynı senin gibi bir kardeşim var.
YAPIMCI/RAPÇİ
Sana bayılıyor. Hemen Detroit'e gitsek de sizi tanıştırsam."
Detroit'e geçtiğimizde Amp, Dilla ile otobüse geldi.
Dilla'nın ağzı kulaklarındaydı. Gözlükleri takmıştı.
"İşte kasetimiz, dostum." dedi.
Pek konuşamadı. Amp gülümsüyordu. Bana kaseti verdiklerinde teşekkür ettim.
Sonra, albümü otobüsün arkasında
De La Soul'dan Trugoy ile dinledik.
"Dinlesene şunu! Adı Slum Village." dedim.
"Oha, çok iyiymiş." dedi.
İkinci şarkıda "Bu da ne be?" dedi. Ben de "Çok iyi, değil mi?
Bana mı öyle geliyor? Çok acayip!" dedim. O da "Haklısın. Çok iyiymiş.
Bu beat'leri kim yapmış?" dedi. "Değil mi?" dedim, "Beat'ler çok acayip."
Bu albüm benim işlerime benziyordu ama çok daha iyiydi.
Questlove, Common'a dinlettim.
Pharcyde'a dinlettim.
Herkese ondan bahsediyordum.
"Şunu dinlemelisin!"
Bu kaydı dinlediğimizde "Bu yepyeni bir şey!" dedik.
Davul paterni yoktu.
RAPÇİ
"Bu da ne?" diye kaldık.
Sonra "İşte bu. Yeni tarzımız bu olmalı." dedik.
YAPIMCI: J DILLA
O beat'in öneminden bahsedebilir misin?
Çünkü o parça büyük hit olmuştu.
Aynı zamanda bu çığır açan sanatçıyı, yapımcıyı dünyaya tanıtmıştı.
Ona dedik, "Öyle yerlere geleceksin ki...
RAPÇİ
bizi tanımazsın artık o zaman."
Değil mi? Ona bunu söyledik.
O zamanlar henüz tırtıl aşamasındaydı.
Sonra kelebek oldu.
Dilla, Batı Yakası'nda Pharcyde'le işini bitirir bitirmez
gidip nakit parayla BMW aldı.
Ailesinin arabasından buna geçiş yaptı.
Bir anda.
Dostumuzu kaybetmek üzereydik.
Anlıyor musun? Los Angeles'a taşınmak üzereydi.
Ben CD yaparım.
CD başına 24 beat.
Daha çok beat, daha çok tanınma. Bilirsin.
Çıkış yapmaya çalışıyorum.
Bir sonraki beat CD'sini herkes iple çekerdi.
çünkü içinden ne çıkacağı belli olmazdı.
Beat yaparken başta Slum Village vardı.
Sonra Q-Tip, Busta, De La Soul oldu.
Herkes beat CD'lere kurt gibi saldırıyordu.
CD'ler hızlıca tükenirdi. Bir anda.
Dilla'nın evinde bodrumun tamamı stüdyoya ayrılmıştı.
Orada çalışırken ondan su istedim.
RAPÇİ
Buzdolabı yukarıda, alsana, dedi.
Yukarı çıkıp kapıyı açtığımda...
...kanepede oturan Common'ı gördüm.
Ayakkabılarını çıkarmış, dinleniyordu.
"Nasıl ya?" diye kaldım.
"N'aber Common?" dediğimde "İyidir, dostum. Senden n'aber?" dedi.
Elini sıktım
ve şöyle düşündüm,
"Bu herif bir efsane." O Detroit'ti.
Koltuğunda Common gibi adamlar oturuyordu.
Hem de ayakkabısız. Çocukken Common'ın ayaklarını gördüm yani.
Ben de farklı bir düzeye çıkarmak istiyorum.
Ben de öyle diyorum. Tamamı etkileyici olsun istiyorum.
Büyük şeyleri önemsiz gösterirdi.
"Erykah Badu bodrumda burada. Sen ne diyordun?" Ben kalırdım.
"Bombayı patlatıp gidemezsin."
Hasta olduğunu öğrenen
ilk kişilerden biriydim.
Erken evrede olduğu için ciddiye almadık.
- Evet. - Bize önemsiz bir şey, demişti.
Onu doğum gününde hastanede görene kadar ne kadar ciddi, bilmiyordum.
Telefon çaldı. Arayan Waajeed'di. "Öldü." dedi.
"Ne diyorsun sen ya?
'Öldü' ne demek?"
Ses tonu tamamen...
Hayatımda aldığım en önemli telefon olabilir.
"Shoes, öldü." dedi.
EN İYİ YAPIMCI VE DAHİ MİRASI YAŞAYACAK
Öldüğünde büyük olay oldu.
"Öldü." dediklerinde "Nesi vardı ki?" dedim.
GAZETECİ
Lupus. Bir çeşit kan rahatsızlığı.
Hikâye sonradan ortaya çıktı.
Bu, tokat gibi indiğinde
bu adamın mirasının ölmesine izin vermeyeceğiz, dedik.
O adam senin favori yapımcının favori yapımcısıydı.
YAPIMCI: J DILLA
Hepimiz Dilla'yı örnek aldık.
O bu işe bulmaca gibi yaklaşırdı Her şeyi parçalayıp...
YAPIMCI
...sonra akla gelmeyecek şekillerde tekrar birleştirirdi.
Dilla böyleydi.
Beat'in ardında kalması.
Yaptığı beat geçişleri.
Her şey doğru zamanda yerine otururdu. Mükemmeldi.
Michelin yıldızı bir hip-hopçıydı.
O piç kurusunun inanılmaz bir enerjisi vardı.
Sence bu kadar genç yaşta ölünce müzik dünyası neleri kaçırdı?
Dilla, tarz ve bakış açısı bakımından bir liderdi.
Ne kazandığını söyleyeyim. Müziği üst seviyeye çıkarabilecek
mihenk taşları kazandı.
Devam etmeliyiz. Sıradaki tarza odaklanmalıyız. Sırada ne var?
Dahilerin çoğu erken gidiyor.
Bize miraslarını ve müziklerini bırakıyorlar.
Bence müzik sonsuza dek yaşayacak.
Akranları yumuşak sesli J Dilla'ya hayattayken hayrandı.
Ama mirası ölümüyle büyüdü.
Bugün Dilla,
hip-hop'un en büyük yenilikçi ve dehaları arasında görülüyor.
Soul müziği sample'lara getiren adam.
Dilla'dan pek uzakta olmayan bir sample âlimi Chicago'da iş başındaydı.
Süper yapımcı olarak bilinmek ve dahi olarak adlandırılmak için
ölümü beklemeyecekti.
Dünyaya en başından, iyi olduğunu göstermeye kararlıydı.
Adını ilk duyduğumda muhtemelen 15, 16 yaşındaydı.
Kendine güveni tamdı...
FİLM YAPIMCISI
...ama bir yandan
başarılı olmaya çalışan bir çocuktu.
Chicago dışına da yapımcılık yapıyordu
ve Jermaine Dupri gibilerine beat hazırlıyordu.
Başta sample'ları
YAPIMCI
chopping'den çok loop şeklindeydi. Ama tarzı hiç değişmedi.
Davulları programlaması gerçekten...
Her şey yerli yerine oturuyordu.
Her şey kulağa iyi geliyordu.
Bu sırada hâlâ çocuktu.
Bana hep "New York'a gidersen, çıkış yaparsın.
Oradaki oyunu değiştirirsin." dediler.
Eşyalarımı ve ekipmanlarımı toplayıp
U-Haul'la New York'a gittim.
Sürekli beat satmaya çalışıyorduk. Sadece en iyilerle temasa geçiyorduk.
MENAJER
En azından o zamanki stratejimiz buydu.
Ama o hep rap yapmıştı. Öyle ki rap yaptığını herkes bilirdi. Anlıyor musun?
Plak şirketlerinin CEO'larıyla yaptığımız A&R toplantılarında
pikapların başına geçerdi.
"Çok iyi beat'lerim var. Sözlerini de yazdım." derdi.
Rapçi Kanye hakkında başta ne düşündün?
MÜZİK YAPIMCISI
Düşünmedim.
Kanye'nin kimliğini bulması biraz zaman aldı.
Plak şirketleri ona inanmadı.
Ama yapımcı olarak saygı görüyordu.
Saygıyı görünce kazanan olmak istedi.
Jay-Z için A&R yapıyordum. Kanye, bana hep bir şeyler gönderirdi.
"Ne yapmalıyım?" diye sorardı. "Ne tür müzik? Hangi tarz?
Jay ne istiyor?"
Ona The Blueprint ile ilgili bilgi verip bazı önerilerde bulundum.
Bu albümde daha duygusal bir tarza geçiş yapıyorduk.
Ertesi gün, gönderdiği beat'e bakmamı istedi. "H to the Izzo"yu çalıyordu.
"Bu beat'i göndersene. Jay bunu kullanmalı." dedim.
"Emin misin?" dedi. "Evet." dedim. Sonra da Jay kullandı.
Annemi arayıp "Başarmak üzereyiz!" dedim.
YAPIMCI: KANYE WEST
Sanki ilk Kanye albümünün tarzı belirlenmişti.
"Albüm için altı şarkı hazırladım:
'Never Change,' 'Ain’t No Love,' 'Song Cry'." dedi.
Jay bunları Timbaland ve Pharrell'e gösterdiğinde
herkes bayıldı. Her çaldığında herkes "Vay be! diyordu.
Hızlandırılmış soul sample'daki o tarz
progresif ve yeni bir şeydi.
Bu alanda harikaydı.
Bu, onun başlıca tarzı oldu.
Kanye bana dövmesini gösterdi.
Dövmede yaptığı albümler yazılıydı.
Dedim ki "Kollarını bir şekilde uzatsan iyi olur. Daha yeni başladın."
Rap ve MC becerileri hakkında ne düşündün?
Onu rapçi olarak hiç düşünmedim. Çevremde Jay-Z ve Cam'Ron gibi adamlar vardı.
Cesur olduğunu düşünürdüm çünkü atılgan davranırdı.
Hepimizin olduğu ortamda kendi rap parçalarını çalardı.
"Yürek yemiş olmalısın." derdim. Bu da hoşuma giderdi.
Beat yapabildiğim kadar iyi rap yapabilseydim
ortalığı mahvederdim.
Piyasada kimse kalmazdı.
Jay için beat çalar, sonra masaya çıkıp
stüdyodaki herkese rap yapardı.
Çok enerjikti. Motivasyonu yüksekti.
Bir gün stüdyoya girdiğimde
Kanye, Jay-Z'ye delicesine rap yapıyordu.
RAPÇİ
Jay telefonla görüşme yaparken Kanye rap yapmaya devam ediyordu.
Jay'in umurunda değildi. Onu dinlemek dışında her şeyi yapıyordu.
Ben de dedim ki, "Fena değil. Biraz tuhaf ama rap yapabiliyor."
Bence şöyle diyorlardı, "Ne istiyorsa verin. İşe alın.
Herkese müzik yaparken rapini de yapsın işte."
Ona derleme bir albüm yapmasını söyledim.
Onun beat'leri bizimle birleşince harika olurdu.
'Ye sözleşme imzaladığında
onun yapımcı/rapçi değil gerçek bir sanatçı olduğuna
inandırmakta çok zorluk çektik.
Bu, sıkıntılı bir durumdu.
Sürekli müzik yapıyordu.
Çok fazla çalışıyordu.
Kanye'yle ilk tanıştığımda, College Dropout üzerinde çalışıyordu.
"Hey, Will.I.Am, Black Eyed Peas!" dedi.
"Birlikte bir şey yapalım." dedim.
O gün stüdyodan ayrıldığında
araba kazası geçirdi.
Tüm hayatım değişti. Dikiz aynasına baktığımda
çenemin üç yerden çatladığını gördüm.
Yüzünün yarısı kırık olsa da
o müzik yapmaya kararlıydı.
Ağzı tellerle kaplıyken bile albüm yapıyordu.
Onunla konuştuğumda bana "Şöyle bir şarkı yaptım." dedi.
Doğru düzgün konuşamıyordu bile.
"Ne diyorsun sen?" dedim. "Bunu duymalısın." dedi.
"Ağzın telle dolu. Çenen kırık değil mi senin?" dedim.
O tellerle rap yapıyordu.
Rapçi olarak ilerlemek istediği yolu hemen anladı.
Uyum sağlama hırsından vazgeçti.
Bence işte o zaman kim olduğunu anlayıp
kendi hikayesini anlatmaya başladı.
O zaman harika oldu.
Bunu kim yapar ki? Bir travma sonrası...
PLAK ŞİRKETİ YÖNETİCİSİ
...ağzı tellerle kaplıyken Through the Wire diye bir albüm yaptı.
ve Roc-A-Fella'yı değiştirdi.
Sadece tarz veya yönden bahsetmiyorum.
O albümü kazadan sonra yapıp çıkardı.
Basınç yüzünden Los Angeles'tan ayrılamıyordu.
Uzun süre uçamıyordu.
W Otel'de büyük bir köşe oda tuttuk.
Oraya her şeyiyle bir stüdyo kurup College Dropout'u bitirdik.
College Dropout, kültürde bir değişimi temsil ediyor.
Gangster olmadan ve kelimeleri düzgün telaffuz ederek de
havalı olup mücevher takabilirdiniz.
Eskiden "Sırt çantasıyla Mercedes'e binen ilk adam benim." derdi.
Bu onun farklılığını gösteriyordu,
"Popüler olanı yapıp kendimden ödün vermiyorum.
Bana doğru geleni yapıyorum."
"Jesus Walks" ile bunu yaptı. Tüm engelleri yıkan bir parçaydı
çünkü o büyüklükte kimse böyle bir şarkı çıkarmamıştı.
İsa'ya inanıyorum, anlıyor musun? O yüzden parçaya bayıldım.
Sözlere, şarkının yapımına...
Kanye'nin yaptığı her şey önemli çünkü ilkleri yaptı.
O anda hip-hop'a bu şekilde ve bu bakış açısıyla girmek çok cesurcaydı.
Bizi geride bıraktı.
Olay şu ki, şimdi herkes rap yapışımı sevdiğini söylüyor.
Dostum, hepiniz hatalı çıktınız.
Çünkü artık bitti.
Bu dönemde artık, her şey mümkün. Bunun için Kanye'ye hakkını vermeliyiz.
Artık herkes istediğini olabilir.
Hip-hop'ta rapçi/yapımcılara olan tavır hep şu şekildeydi;
"Birini seç, ikisinde de iyi olamazsın."
Ama süper yapımcılar buna son verdi.
Kanye, Missy, Timbaland, The Neptunes ve Dilla
aynı tarzı değil ama aynı yaklaşımı benimsedi.
Hip-hop auteur'ü oldular.
Hem söz yazarı hem beat yapımcısı hem de müzisyen oldular.
Hip-hop'taki bu güçlü değişim sayesinde auteur'ler hip-hop'ta, diğer türlerde
ve listelerde tarzını yayabildi.
Süper yapımcılar, bir süreliğine hip-hop'ın gidişatını belirledi.
Ta ki yeni bir rapçi türü çıkıp
tüm oyunu tersine çevirene kadar.
Alt yazı çevirmeni: Begüm Seçilmiş